Pakauna iti libro ni Severino Pablo maipapan ken Presidente Marcos

Standard

 

Ti Sarita iti Pakasaritaan, Ken ti Pakasaritaan iti Sarita:
Texto ken Kontexto ti Biag ni Presidente Ferdinand Edralin MarcosAurelio Solver Agcaoili
Universidad ti Hawaii

Kadagiti padak a nagubing iti Ilocos, kadagiti padak a nakasaksi kadagiti pasamak ti kontemporaneo a pulitikal a pakasaritaan ti pagilian, manmano dagiti kakastoy nga obra a mangpadpadas a mangkonstrak iti kontexto dagiti nagkaadu a texto ti pakasaritaan ti pagilian a nakaigameran ti liderato daydi dati a Presidente Ferdinand Edralin Marcos.

Kas kaniak a nagtawid iti kastoy a pakasaritaan, ken kas natural nga agus ti narativo ti ili iti ania man a lugar ken tiempo, adda dagiti kontradiksion a mangipasimudaag kadagiti babassit ken dadakkel nga elemento dayta a narativo.

Importante dagitoy nga elemento ti narativo: ditoy a tumrarong ti sintesis a genesis ti pudno.

Ngem kadagiti adu nga Ilokano a nakasaksi iti naglabas a panawen a nangsakup iti dekada saisenta aginggana iti dekada noventa—nga agarup tallopulo a tawen a panagturay iti nivel a lokal ken nasional—adda klaro a papel ni Presidente Marcos iti pakasaritaan ti pagilian.

Iti aspekto ti pulitikal a filosopia, sentral ditoy ti nalawag a kapampanunotan ni Presidente Marcos maipapan iti panagbalbaliw a sosial, ti reforma a masapul nga ipatungpal, ken ti sirmata nga awan kaasping no di ti pannakaragpat iti makunkuna a nasayaat a panagbiag para iti kaaduan, no di man ket iti amin.

Maipalagip kaniak ita ti maysa a tesis ti maysa nga adalak iti filosopia—impingetko nga adalenna ti pulitikal a filosopia ni Presidente Marcos babaen ti serioso a panangbasana kadagiti libro a sinuratna iti sakbay ken iti kangitingitan ti Linteg Militar—ket dita a giniyaak ti agad-adal tapno makitana ti adda iti panunot ti nasao a lider pulitikal.

Ditoy a nakitak ti kontexto ti aramid ni Severino Pablo, ti retirado a bibliotekario ti provinsia ti Ilocos Norte.

Kadaytoy a narativo ti kabibiag ti nagawan a presidente a patanor ti provinsia, ken patanor met ti ili a Laoag (numan pay patanor met dagiti sabsabali nga ili, kas koma ti Sarrat ken Batac) a nangpatanor kadakami ken Manong Severino, makita ti fuersa ti estoria, ti energia dagiti balikas, ken ti dinamismo ti memoria a saan a kas karina a pagpuonan dagiti narativista a kas ken Manong Severino.

Ta dagitoy ti ramen ti kastoy a panagestoria: ti kaadda a kas testigo kadagiti pasamak tapno iti kasta, iti panagestoria, prima facie a sika mismo ti makaibaga ken makaited iti pammaneknek kadagiti pasamak tapno dagitoy ket agbalinda a nabiag a ramen ti dakdakkel nga estoria para iti masakbayan, para iti sumuno a generasion, para iti agnanayon a panawen.

Adda panagrarana—wenno panagsasaip—dagiti panawen ken purok.

Ket iti daytoy a panagrarana a di panangigagara (wenno inggagara ngata ti dakdakkel a fuersa ti pakasaritaan ken gasat?), maipalagip kaniak ti panagsaksi ni Manong Severino iti panagsukimatko iti pakasaritaan ti ili, iti gandatko a mangibuksil iti dakdakkel nga estoria ti kontradiksion ti biag a pulitikal ti pagilian.

Iti panagsuksukimatko, naynay idi nga alaek ti bus manipud iti Manila tapno iti kabigatanna ket mapanko kuriruen idi iti biblioteka ti provinsia nga imatmatonanna.

Adu idi dagiti saludsod nga insangsangpetko—binugsong no ar-arigen, ket adu met dagiti sungbatna kaniak a mangipasngay kadagiti adu pay a saludsod. Kasta idi ti relasionmi a personal ken profesional, relasion a namuonan iti laingna a mangidokumento kadagiti sarita a ramen ti narativo, a ramen ti panagsaksi, a ramen ti pakasaritaan.

Ket iti panangdawatna nga ikkak iti pakauna daytoy nga aramidna, diak ninamnama nga agkurus manen ti dalanmi tapno iti kasta ket ituloymi ti agdaliasat a dua iti nagan ti pakasaritaan ti ili, ken iti nagan ti historiografia ti biag ti dati a Presidente Marcos!

Nangnangruna a diak ninamnama nga uk-ukopanna gayamen ti maysa nga obra maestra maipapan iti maysa nga anak ti ili nga iti kaano man ket maipagpannakkel iti pakasaritaan.

Adu dagiti agkunkuna—ken kastoy met ti timpla ti obra ni Manong Severino—a ni kano Presidente Marcos ti maysa kadagiti kalalaingan a nangiggem iti liderato ti pagilian.

Adu met dagiti mangibagbaga kadagiti pamilawan—ket natural iti maysa a lider ti kasta.

Iti panagituray, saan nga amin a tao ket maparagsak ti maysa a lider pulitikal.

Adda latta dagiti umili—ken paidauluan—a paan-anawa.

Adda latta dagiti di makasippaw iti sirmata ti panangidaulo.

Adda latta dagiti addaan iti perspektiva a maisupiat iti perspektiva ti agig-iggem iti poder ken turay, ket iti wagas ti naindemokrasiaan a panagbiag a pulitikal, natural laeng dagitoy a ramen ti panagbiag iti gimong.

Ta saan a maymaysa a lente ti mabalin a maaramat iti panangited iti definision ti nasayaat gapu ta naimprogresuan a panagbiag.

Ta saan a maymaysa ti logika a mabalin a mausar iti panangtunton iti nalinteg a panagituray ken panangmanehir iti publiko a panagbiag.

Dagitoy ti ramen ti panangidaulo: ti abilidad a mamagkammayet kadagitoy a kontradiksion a natural a ramen ti kinatao, ti kinagimong, ti kinatentativo ti mortal a biag, ti man biag ti maysa a tao wenno ti biag ti maysa a gimong.

Paset ti naindemokrasiaan a panangtunton iti pudno ti deklarasion ti ammo a pudno ken ti panagkompromiso iti wagas ti panagtunton iti dayta a kinapudno.

Paset ti naindemokrasiaan a panagbiag ti panangipirit iti sirmata a saan a para iti bukod a pagsayaatan no di ket para iti kaaduan.

Dagitoy dagiti ingrediente iti pulitikal a narativo ti biag ni Presidente Marcos, ingrediente nga ipakpakita kadatayo daytoy a pakasaritaan ti biag nga insagana ni Manong Severino.

Manmano laeng ti nangpadas iti kastoy nga aramid ni Manong Severino.

Malagipko ita ti panagipatarus nga aramid ni Gregorio Laconsay, dagiti salaysay a naipablaak kadagiti magazin, ken dadduma pay a sinurat kadagiti mabilbilang a warnakan iti Ilokano.

Ngem iti suma-tutal, nakisang dagitoy nga aramid, ket gapu ta nakisang ti panagestoria, bangbangir ti ammo dagiti agbasbasa iti Ilokano maipapan iti daytoy nga anak ti ili, saan a balanse ti makitkitatayo, ken nakarkaro a di rumbeng a maymaysa laeng ti perspektiva a maar-aramat tapno maikkan iti nainkalintegan nga evaluasion ti aramid ni Presidente Marcos a kas lider pulitikal.

Ti kayatna a sawen, masapul iti pakasaritaan ti kina-Ilokano dagiti kakastoy nga inisiativa.

Masapul dagiti kakastoy nga aramid nga aggandat tapno iti kasta ket maidokumento dagiti aramid dagiti amin nga umili iti Ilocos nga iti mortal a biagda ket nangiburayda iti laing, wada ti panunot, kinabaknang ti panagpuspuso, ken kinasudi ti sirmata para iti ili ken kadagiti umili.

Adu dagiti mamaingeltayo.

Ngem iti kinaaduda, kasta met ti kinamanmano dagiti dokumentado a pakasaritaan maipapan kadagiti aramidda, kadagiti kananakemda, kadagiti tagtagainepda.

Maysa kadagiti dakkel a kibaltang ti sibubukel nga Ilocos ket ti kibaltang iti nagan ti lipat—iti nagan ti sistematiko a pananglipat, iti nagan ti sistematisado a panangtallikud kadagiti estoria ti ili.

Ta awan iti sibubukel nga Ilocos daytay sistematisado nga aramid a makikonkontrata iti pakasaritaan—aramid a mangkidkiddaw a masapul a ditay ipumpon dagiti amin nga aramid dagiti nakautangan iti imbag ken lagip, iti sakrifisio ti panangidaulo, iti sirmata ti panagpaay para iti kaaduan.

Ti aramid ti Ilocos ket daytoy: iti panangidulin iti tanem kadagiti umilitayo, isu metten ti panangitanemtayo kadagiti pakasaritaanda.

Ditay maamiris daytoy: nga awan biag—ania man a biag ti umili—a di maikabit iti biag ti ili.

Babassit wenno dadakkel a tattao, nalatak man wenno saan, dadaulo man wenno paidadauluan—amin dagitoy a biag ket mangipakita iti sibubukel a nagpasaran ti ili iti panaglabas ti panawen.

Kunada: kasinggalot ti biag a personal ti biag a pulitikal. Iti udina, maimplika ti biag ti umili iti biag ti gimong, kasta met ti biag ti gimong iti biag ti umili.

Mano koma, kas pagarigan, ti nakaaramiden iti kastoy nga obra—ti panangirakurak ken panangwarwar kadagiti genesis dagiti motivasion ti liderato ti Presidente Marcos, genesis ti panagituray a maipuon iti kabibiagna iti Ilocos, kabibiag a narativo met laeng ti kada Ilokano, ti kada ili iti daytoy a paset ti pagilian, maysa a lugar a tinubay ti rigat ket darepdep, ti rikki ti daga kasta met ti gandat a makasagpat iti pantok ti balligi, ti kinnit ti init iti kataltalonan kasta met ti panaglak-am iti rang-ay?

Adu kadagiti kailiantayo ti pimmanaw iti Ilocos tapno kadagiti sabali a lugar ken tiempo ket sadiayda a makibalubal iti fuersa ti pakasaritaan ken biag. Iti ipapanawda, naikkat kadakuada ti gundaway nga agbalin a testigo kadagiti nagkaadu—ken komplikado—a paspasamak ti pakasaritaantayo.

Kadakuada daytoy nga obra.

Adu met dagiti ubbing itan a di makaammo kadagiti narikut—ken nasipnget—a nagpasarantayo.

Kadakuada daytoy nga obra.

Adu met dagiti di makaammo a mangbasa iti pannakaabel dagiti pasamak tapno koma adda mapartuat a binakol ti kinapudno ti pakasaritaan.

Kadakuada daytoy nga obra.

Kadakami iti sabali a pagilian partikular kadakami iti Hawaii a nangsangladan ni Presidente Marcos ket ti familiana kalpasan ti makunkuna itan nga EDSA People Power I segun iti panangawagda dagiti historiador, adda iti lagipmi dagitoy a pasamak a pinanawanmi.

Iti likkaong ken patag, iti bantay ken sang-atan, iti karayan ken kataltalonan daytoy a narativo, sadiay, kadagitoy a luglugar a kankanayonkami a sumursurnad tapno dagitoy ket agbalin a templo ti lagip.

Tapno ditayo makalipat.

Tapno dinatay tagikukuaen ni lipat.

Ta awan ngatan nakaskas-ang no di ti pasamak a ti maysa nga ili ket makalipat iti bukodna a pakasaritaan.

Ngarud, kastoy ti usar ken anag daytoy nga obra ni Severino Pablo maipapan ken Presidente Ferdinand Marcos: ipalagipna kadatayo nga addaantayo iti etikal a responsibilidad iti pakasaritaan.

A ti pananglipat ket saan nga umiso nga aramid ti maysa nga umili.

A ti kankanayon a pananglagip ti pagrebbengan ti maysa nga umili iti ilina.

Saludarantayo ni Severino Pablo iti kastoy nga aramidna, kas ti panangsaludartayo kadagti amin a dadaulo a patanor ti ili, a patanor ti Kailokuan, a patanor ti pagilian.

Sapay ta iti sumuno nga aldaw ket adda pay dagiti tumanor a testigo ti kaputotan nga Ilokano tapno iti kasta ket dagiti sabsabali pay a narativo ket maidokumento a kas iti wagas ti panangidokumento ni Manong Severino.

Honolulu, Hawaii, Estados Unidos
Septiembre 2011

FAO Editorial on Migrants

Standard

Editorial

 

Standing With The Migrants From The Margins

 

There are two things that have greeted us during the last few weeks—and these two things concern us all immigrants and migrants of this land.

 

We are not going to enter into debate on whether the more appropriate technical term that we use is that of being settlers—for we are, indeed, settlers as well, coming as we are from another land, our ways to coming to America and settling here varied and rough and unpaved at times.

 

The fact of the case is this: that we have been able to carve out a piece of our earth under the sun, and now trying to guard this piece of earth as fiercely as we can.

 

It is our prize for eking out a life here.

 

But the stories of our coming over—of our migrating to America, of our ‘coming to

The Struggle Goes On, Must Go On!

Standard

Aurelio Solver Agcaoili

 

PRESERVING ILOKANO AND OTHER LANGUAGES, SOCIAL JUSTICE, AND CULTURAL DEMOCRACY

 

Fifth of a Series

 

The path we took at Nakem Conferences was never easy; it is not yet easy until today, this we now know full well.

 

When Ricky Nolasco was chair of the Commission on the Filipino Language, we made it sure that he knew what we were doing at Nakem Conferences.

 

For two consecutive years, in 2007 and 2008, we asked him to come to our conference and lend his name to the cause, which he did, and for which Nakem Conferences will always be grateful.

 

We sometimes feel that Nakem Conferences pushed him to side with our cause at the expense of his position as chair of the commission.

 

All told, what Nakem Conferences did and what Nakem Conferences continues to do in the interest of the goals of Education for All by 2015 is a commitment first to our peoples of the Amianan.

 

We are clear on this.

 

The six EFA Goals  can never be vague to us as these are concerns that have not left us even when we were discriminated against, even when the tolerance for our languages and cultures was not the virtue that we saw, heard, and experienced during all these educational regimes that did not regard the difference and diversity that we offered as something of value to the development of our cultural and political citizenship.

 

 

Nakem Conferences could not be vague with what universal primary education was.

 

We went to school sharing seats with others, even walking barefoot for hours to experience the traces of words that were not ours, to go through the rite of getting into a world we do not understand because the words in that world were not ours.

 

Nakem Conferences could not be vague with increasing adult literacy: we owe it to our communities and our people that our adults will be able to read and write in the Ilokano language again.

 

With about eight Ilokanos in the country and millions more abroad, we have only a single monolingual magazine to speak of, with a weekly circulation of 50,000.

 

This means that a fraction of one percent (or .6%) only reads—or buys. Given that people share their reading materials with others, we can extrapolate and increase the number of readers to four per week.

 

We have these facts: the original number based on the weekly circulation reveals that: 6250 out of one million read.

 

With the multiplier, we have: 25,000 out of one million read, or a measly 200,000 out of some 8 million.

 

We cannot even compare the gravity of the situation when someone calmly said, “Houston, we have a problem!” in that calm NASA-speak.

 

We have an astronomical crisis pointing to the eventual disappearance of our language!

 

The tell-tale signs are there:  you initiate a conversation in Ilokano with the young in Ilokandia and chances are you get a response in Tagalog or some foreign language.

 

This problem, of course, is compounded by the fact that many of our magazines and newspapers do not live long because: (a) the number of readership has always been a problem and (b) the overall environment for adult education does not support the learning process in the Ilokano language.

 

There are of course business issues related to the failure of these publications but this is not concern of this paper at this time.

 

 

Nakem Conferences could not be vague with the need for an education that is geared towards gender equality.

 

While the issue of gender equality takes as a subtext the issue of patriarchal privileges, our people are not blind to the immediacy of responding to inequalities resulting from these privileges.

 

We have not succeeded in all respects and that we need to educate ourselves further along these lines.

 

But given the right mix of motivations and incentives such as the learning environment, we will evolve a fairer and more just society for our people.

 

Our language, certainly, is not pure but polluted as every language is, but the fact that it accords respect for varieties of gender, for the equality of the sexes, and for the recognition of the virtue of acceptance and tolerance—this is enough data to make us proceed with our reading of this world of gender parity.

 

A Language of Critique, A Language of Possibility

 

 

Nakem Conferences and its work could be understood as our own language of critique.  Our work in the Ilokano language and culture instruction at the University of Hawaii does the same thing.

 

The simple fact that Nakem Conferences came out of our desire to put in context the centennial celebration of the first 15 Ilokanos to work in the plantations of Hawaii already implicates the intrinsic connection between what we do at our university and at Nakem Conferences—and between what our Nakem Conference partners in the Philippines, through the consortium between Nakem Conferences Philippines and the Nakem Conferences International which is housed at our UH Ilokano Program.

 

This proves that there is this beautiful but delicate dance that we are doing in our respective organizations and academic institutions.

 

It is beautiful because we have come to a point where we can now speak who we are, not in the fullness of human speech yet because of constraints that are largely external and systematic but in the new courage we have found we do have.

 

These constraints are traceable to our educational bureaucracy such as the Department of Education, the Commission on Higher Education, and the TESDA.

 

This courage is an antidote to our having been rendered mute by the educational system, by the pressure of the school system to enjoy our acquiescence, silence, and acceptance of the status quo without question.

 

There is the delicate dance in our pursuit of the MLE goals, this we have to admit.

 

And the dance is delicate because we are walking on new ground even if we resist the old ground and insist on our freedom to walk on this new one.

 

Certainly, we are learning along the way, even as we try to respond to the challenges of the various MLE goals and its six areas of focused activity.

 

New Educational Practice of  “Being More-So”

 

What we envision and what we want done at Nakem Conferences is the evolving of a new educational practice of “being more-so”, a practice that takes into fundamental account the language of the students and the language of teachers teaching these students.

 

We refuse here to look at language and its reality as something akin to a tool in learning, in education, and in understanding the world.

 

In our account of the new educational practice of being more-so, we look at language, like the hermeneutist Hans-George Gadamer,  as that which mediates our understanding of the world, that which middles, that which is between us and the world.

 

Thus we can only come to an understanding of this world through language.

 

There is no other way.

 

That we have to perceive Ilokano to be always in the concrete, that it must be ours even if we accept that it is also beyond us, the fact that after taking a long hard look through numerous and diligent studies the United Nations has declared that it is the birthright of everyone to learn in his own mother tongue at least during the early stages of his education—all this makes it all the more relevant in understanding the place of MLE in our pursuit of education that emancipates, and that it emancipates because it grounds itself from the humanity of our students and our teachers, a humanity that is always life-long and thus demanding a life-long, continuing, ceaseless educational practice.

 

Now, we summon the poet Machado and we say: Indeed, there is no road. But we make the road while walking. We have begun to walk hoping that our efforts will shine on the road that materializes before us.